पाठ: चैतन्य : माया विदेह परा: शक्ति १

तरि महानुभावीं विचारस्थळासि अन्वयो लावितां पहिलें माया प्रकरण कां मांडिलें ? ना ते सकळ विचारासि आदि म्हणौनि : ते कैसी? ना ऐसी नव्हे : विचार ऐसें जया पदार्था नावं तो ईश्वर पदार्थ रूपासि इयेचेनि योगें आला : सकळ देवता रूपा आलिया : सकळही प्रपंच रूपा आला : सकळ जीव रूपां आले : सकळ धर्म रूपा आले : आणि ईश्वरीचिया व्यापारा आदिकारण सकळ धर्मा आदिकारण: ।: तेचि कैसी ? ना परमेश्वरासि प्रवृत्ति इयेचा संबंध तेथ उपजली : कां पां सर्वज्ञे म्हणितले 'ऐश्वर्यादिकरूनि :१' म्हणौनि आधी सांघितली :: आणि कां सांघितली ? ना गुणवंत धर्मवंत आणि सकळ देवताहुनि ज्ञानें उच : सूखें उच : सामर्थ्य उच ऐश्वर्ये उच : प्रकाशें उच : स्वरूपें उच : अंगिकारें उच : : ज्ञानें तरि अविद्येतें जीव म्हणे : जीवाचे अनंतासृष्टीचे कर्मलेप जाणे : ।: सूखें तरि केवळे सूखीं फळियासि उरलेपण नाहीं : मां स्वरूपगत सुख काइ म्हणावे असे :।: सामर्थ्य तरि ईश्वर प्रवृत्ती सृष्टि संहार : रचना करू सके : ।: ऐश्वर्ये तरि सकळ देवता नेमिलिया असति : ।: प्रकाशें तरि सकळ देवतातें लोपिलें असे : ।: स्वरूपें तरि परा म्हणितली :।: अंगिकारें तरि प्रथम करण म्हणितली : ।: म्हणौनि आधीं सांघितली : आणि कां सांघितली? ना हे एकीचि परि स्वरूपें अनेकधा : जे महानुभावीं साचित्रवेषा म्हणितली : ऐसियेचें ज्ञान होआवें म्हणौनि आधीं सांघितली : आणि का सांघितली ? ना जिवातें आपुलेया स्वरूपाचा बंध लाउनि त्या संलग्नातें पुढां करूनि चतुर्विध कर्मफळ भोगवित असे म्हणौनि आधीं सांघितली और हे न संघतां सकळही विचारू नेणिजे : ।: तरि विचारू म्ह. काइ ? ना जीव देवता प्रपंच परमेश्वर (या चहुंचा) निर्धार यातें विचारू बोलिजे : ।: कां पां सर्वज्ञे म्हणितले जे जैसे असे : १ तरि यां चहुतें विचार ऐसें श्रीमूखें म्हणितलें नाहीं कीं? म्हणे ना : विचार ऐसें श्रीमूखेंचि चहुतें म्हणितलें : तें केवि ? ना गोसावी भटातें विचारशास्त्र चरितार्थ म्हणितलें : म्हणौनि विचार ऐसें या चहुतें म्हणिजे : मग या अवघेयाचेया अपेक्षा ईश्वरातेंचि म्हणिजे: का पां एर पदार्थ उचाचेनि ज्ञानें निच जाणिजति : परि ईश्वरू काइसेनिहीं नेणिजे : का पां सर्वज्ञे म्हणितलें 'बटिका देवो काइ अन्यप्रकाशक' : म्हणौनि विचार ऐसें ईश्वरातेंचि म्हणिजे : ।: आणि ऐसा जो पदार्थ तो तियेचेनीचि जाणिजे : तो कैसा? ना ईश्वर परावाणी जाणिजे : ते परेचा निफज इये वांचुनि नाहीं : ।: अदर्शनिये ऐसा जो पदार्थ तया पदार्थाचें दर्शन इयेवांचुनि नाही : ।: निर्व्यापारतां जो पदार्थ तया पदार्थाचा व्यापार इयेवांचुनि नाहीं : अस्वीकरनिये जो पदार्थ तया पदार्थाचा स्वीकार इयेवांचुनि नाहीं :।: ऐसीं अनंतें कार्ये म्हणौनिचि ईश्वरें कार्य संबंधें बहुतां नामीं आळविली : तेचि कैसी ? ना स्वरूपें निमग्ना जीवातें स्थान जाली म्हणौनि 'तम' शब्दे आळविली :।: तया जीवातें चेतन करी म्हणौनि चैतन्य शब्दें आळविली ।: तया जीवातें मोहवी : भ्रमवी म्हणौनि माया शब्दे आळविलीं : ।: पिंडीं पिंडस्थ नाहीं : ब्रम्हांडी विग्रहो नाहीं : निष्प्रपंच म्हणौनि विदेह शब्दें आळविलीं : ।: स्वरूपें सकळ देवतां पर म्हणौनि परा शब्दें आळविली :।: सकळ देवताहुनि सामर्थ्यवंत म्हणौनि शक्तीशब्दे आळविलीं ।: मृतिका होउनि जीवा केवळ दुःख भोगवी म्हणौनि जड शब्दें आळविलीं : ।: सूखदुःखमिश्र होउनि भोगवी म्हणौनि अजडशब्दें आळविलीं : ।: केवळ सूख होउनि फळ भोगवी म्हणौनि चीज्जडशब्दें आळविलीं :।: आपण विकरोनि जीवातें विकरवी म्हणौनि विकारशब्दें आळविलीं : ।: जीवां तात्काळिक आपुला भोग भोगवी म्हणौनि 'धर्म' शब्दें आळविलीं । ईश्वरीचां सकळ व्यापारीं सगुणत्वें व्यापारे म्हणौनि 'गुण' शब्दें आळविलीं ।: फळमात्रीं अभिमानें अनुस्युत म्हणौनि 'अभिमानीनि' शब्दें आळविलीं । जीवा नित्यत्वें स्वरूपें बंध जाली म्हणौनि संलग्नशब्दें आळविलीं : ।: व्यक्ताव्यक्तीं समीपत्वें ईश्वरीची प्रवृत्ति वोळगें म्हणौनि सांभवशब्दें आळविलीं :।: म्हणौनि कार्य संबंधें एवमादिकीं नामीं आळविली : तें सकळ कार्ये इयेवांचूनि नाहीं : यातव सकळ विचारा आदि म्हणौनि आदिं सांघितली : १